Pré Pander (historisch)

Eind 19e eeuw begon K.G. Pander met het verkopen van matten vanaf een schip in de Brouwersgracht. De handel ging uitstekend en in 1887 werd de Pander Meubelfabriek geopend aan de Zuid Westsingelsgracht (Zuid West Binnensingel, thans Buitenom).
Een enorm fabriekscomplex waar 'klassieke' meubels werden gemaakt, volgens de reclame-uitingen van die tijd. Nieuw klassiek.

Het sloeg aan. Daarnaast was de ' Haagse School', een typische vorm van Art Deco populair in die tijd en er werden derhalve ook meubels in die stijl (rechte en kubistische vormen) ontworpen en gemaakt. Belangrijke ontwerpens bij Pander waren Henk Wouda en diens leerlingen Alons en Brunott. Meubels van Pander zijn tegenwoordig nog steeds gewild.

In 1924 nam Harmen Pander de Vliegtuig Industrie Holland (VIH) over en begon een periode van vliegtuigbouw.

Pander postjager

"H. Pander en Zonen" was de nieuwe naam van de fabriek. Bekende vliegtuig types zijn onder andere de Pander D en de Pander E en de Pander S4 "Post jager". Doordat één van die toestellen pech had tijdens een eerste vlucht naar Batavia (toch in 72 uur en 20 minuten bereikt, incl. tussenlandingen) en de daarop volgende deelname aan de Melbourne race sprak men in 1934 ook wel van de "Pech Jager".

Pander maakte in 1930 het eerste Zweefvliegtuig in Nederland. Theo E. Slot (1895-1949) was de ontwerper. Hij was tot 1924 medewerker van VIH geweest.

In 1934 moest Pander de deuren sluiten. De Postjager was niet geworden wat men er van gehoopt had.

In de Tweede Wereldoorlog opende de fabriek de deuren weer. Henk Pander (enthousiast NSB lid) maakte en repareerde Duitse toestellen. Ook na de oorlog heeft de Pander-fabriek nog een tijd lang bestaan. De deuren zouden pas in 1985 definitief zijn gesloten. Daarna stond het pand lange tijd leeg. Sloop dreigde.

De gemeente wilde alle panden langs de gracht afbreken en vervangen door nieuwbouw. Hoewel er inderdaad wat gesloopt is, waaronder helaas ook het woonhuis van D. Dekker, beter bekend als Multatuli, hebben krakers er uiteindelijk voor gezorgd dat het Pander complex behouden is gebleven.

Nu wonen er diverse gezinnen en groepen in bijzondere appartementen. Het bijzondere is dat er binnen nog onderdelen van de fabriek in oude staat gebleven zijn en er (daar) binnen ook nog model-Pander vliegtuigen hangen.

Bron: Chris Schram